Το Ποδόσφαιρο ως Πεδίο Μάχης της ύπαρξης: τί μας διδάσκει η Εθνική Ομάδας της Αργεντινής

1. Τα σταθερά μεγέθη που καθορίζουν την ανθρώπινη ψυχολογία και την συναισθηματική ανάγνωση της πραγματικότητας είναι καθορισμένα εδώ και πολλές χιλιετίες. Παγιώθηκαν μάλλον στη φυσιολογία των νευρώνων μας μέσω της εξαντλητικής επανάληψης των ερεθισμάτων που τα παράγουν και δεν αλλάζουν όσο κι αν αλλάξουν οι καιροί, που πολλές φορές είναι πονηροί. Δεν αλλάζουν επειδή καθορίστηκαν σε μια εποχή έξω από την Ιστορία, τότε που ο άνθρωπος ζούσε έξω από την έλλογη συνείδηση. Ένα τέτοιο σταθερό μέγεθος είναι και η αξία της ηρωικής ζωής. Τουτέστιν της αξιοζήλευτης και ένδοξης παρουσίας των προικισμένων ανθρώπων μέσα στην ανθρώπινη βιωτή που κάποια στιγμή άρχισε να προβάλλει και στο ιστορικό γίγνεσθαι. Οι ήρωες είναι αυτοί που μπορούν να ανανεώσουν με το παράδειγμά τους τα μυαλά των ανθρώπων και να βοηθήσουν στο «ξεκόλλημα» από το τέλμα της συλλογικής ανυποληψίας υπενθυμίζοντας ακριβώς εκείνες τις «κοιμισμένες» υποστασιακές μνήμες, τις σχετικές με τη σημασία των σταθερών μεγεθών. Κωδικοποιήθηκαν λοιπόν πρότυπα ηρωικά και αλληλουχίες γεγονότων που δημιουργούν τον «ηρωικό μύθο» έτσι που να είναι εύκολα αναγνωρίσιμος από τα αισθητήρια όργανα ακόμα και των πιο απλών ανθρώπων και να ταυτίζονται μαζί τους. Μια τέτοια, πολύ σημαντική, κεντρική θα λέγαμε, αλληλουχία γεγονότων είναι το μοτίβο της ήττας, της απομόνωσης, της επαναδημιουργίας του εαυτού και της τελικής επιστροφής για τη νίκη.

2. Χαρακτηριστικότερη, ίσως, περίπτωση, πασίγνωστη σε όλη την οικουμένη, είναι αυτή του Οδυσσέα. Από την κορυφή της δόξας (μετά την πτώση της Τροίας), οδηγήθηκε στη θαλάσσια περιπλάνηση (θάλασσα = στοιχείο συναισθηματικής έντασης), έχασε όλους τους συντρόφους του, τα πλοία του, και παγιδεύτηκε για χρόνια μακριά από την πατρίδα του (αποκομμένος από τον κόσμο στο νησί της Καλυψώς). Όταν τελικά επέστρεψε στην Ιθάκη, ήταν μόνος, μεταμφιεσμένος σε ζητιάνο και ξένος στο ίδιο του το σπίτι. Όμως, σχεδίασε την αντεπίθεσή του με καρτερία, εξόντωσε χωρίς δισταγμό τους μνηστήρες και ανέκτησε τον θρόνο του. Πρόκειται για την συγκλονιστικότερη ιστορία επιστροφής του ήρωα ολόκληρης της ανθρωπότητας.

3. Το ανάλογο συνέβη και με τον Ηρακλή. Ο σπουδαιότερος ήρωας της ελληνικής μυθολογίας οδηγήθηκε στην απόλυτη συντριβή όταν, τυφλωμένος από την Θεά Ήρα, σκότωσε τη γυναίκα και τα παιδιά του. Μετά από αυτό το φρικτό γεγονός απομονώθηκε και αποσύρθηκε από κάθε δράση. Για να εξιλεωθεί, αναγκάστηκε να υποταχθεί στον κατώτερό του Ευρυσθέα, εκτελώντας τους περίφημους 12 άθλους. Έτσι, επέστρεψε ως ο απόλυτος νικητής και κέρδισε την αθανασία.

4. Στην πολιτική, κλασικό παράδειγμα αποτελεί ο Ουίνστον Τσόρτσιλ. Μετά την καταστροφή στην εκστρατεία της Καλλίπολης κατά τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο, παραιτήθηκε από την κυβέρνηση και παρέμεινε στο πολιτικό περιθώριο για χρόνια. Επέστρεψε όμως πανηγυρικά ως Πρωθυπουργός το 1940 οδηγώντας τη Μεγάλη Βρετανία στη νίκη κατά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο. Θεωρείται ως ένας από τους μεγαλύτερους πολιτικούς εγκεφάλους όλων των εποχών.

5. Το ίδιο μοτίβο εμφανίζεται και στον αθλητισμό. Κορυφαίο παράδειγμα ο Ρονάλντο το Φαινόμενο. Στο Μουντιάλ της Γαλλίας, ο 21χρονος τότε Ρονάλντο, ήταν ο κορυφαίος παίκτης στον πλανήτη. Λίγες ώρες πριν από τον μεγάλο τελικό με τη Γαλλία, έπαθε μια μυστηριώδη κρίση (σπασμούς) στο ξενοδοχείο της ομάδας. Αγωνίστηκε σαν «σκιά» του εαυτού του και η Βραζιλία έχασε εύκολα με 3-0. Την επόμενη χρονιά υπέστη ρήξη τένοντα στο γόνατο. Επέστρεψε μετά από μήνες αλλά στον πρώτο του αγώνα, μόλις 6 λεπτά αφότου μπήκε στο γήπεδο, το γόνατό του διαλύθηκε εντελώς σε μια σοκαριστική σκηνή που έκανε τον γύρο του κόσμου. Ο τένοντας κόπηκε τελείως. Χρειάστηκαν δύο χρόνια σκληρής αποκατάστασης, με τους περισσότερους να θεωρούν δεδομένο ότι η καριέρα του σε κορυφαίο επίπεδο είχε τελειώσει. Χωρίς να έχει παίξει σχεδόν καθόλου ποδόσφαιρο για δύο χρόνια, ο Ρονάλντο εμφανίστηκε στο Μουντιάλ του 2002 πετυχαίνοντας 8 γκολ στο τουρνουά, σκοράροντας μάλιστα δύο φορές στον τελικό εναντίον της Γερμανίας και σήκωσε το Παγκόσμιο Κύπελλο ως πρώτος σκόρερ και ως ο απόλυτος ήρωας.

6. Εξίσου σημαντικό παράδειγμα είναι και ο Μάικλ Τζόρνταν. Αφού κατέκτησε τρία συνεχόμενα πρωταθλήματα με τους Chicago Bulls, αποσύρθηκε ξαφνικά από το μπάσκετ το 1993, κουρασμένος και επηρεασμένος από τη δολοφονία του πατέρα του, για να παίξει μπέιζμπολ. Επέστρεψε το 1995 και οδήγησε την ομάδα σε ακόμα τρία συνεχόμενα πρωταθλήματα (1996–1998).

7. Ερχόμαστε στο σήμερα. Η περίπτωση του Λιονέλ Μέσσι και της Εθνικής Αργεντινής ταιριάζει απόλυτα σε αυτό το μοτίβο του ήρωα που συντρίβεται, που εισέρχεται σε μια σκοτεινή περίοδο γεμάτη προσωπικό πόνο και δοκιμασίες και που τελικά επιστρέφει για να εξιλεωθεί και να ακουμπήσει το μεγαλείο. Η περίπτωση της Εθνικής Αργεντινής είναι ίσως η πιο χαρακτηριστική σύγχρονη αθλητική ιστορία συντριβής, αποχώρησης και τελικής λύτρωσης γιατί δεν αφορά μόνο τα μεμονωμένα άτομα ξεχωριστά (Λιονέλ Μέσσι – αποχώρηση το 2016 εν μέσω γενικής κατακραυγής, δύσκολη επάνοδος και δικαίωση στο Κόπα Αμέρικα του 2021 και στο Μουντιάλ του 2022) αλλά αφορά κυρίως την συλλογικότητα της ομάδας ως ένας μοναδικός οργανισμός που μπόρεσε να ξορκίσει τους δαίμονες ενός ολόκληρου έθνους και να φτάσει ξανά στην κορυφή του κόσμου.

8. Η σημερινή ομάδα της Αργεντινής είναι μια ομάδα που ξεπερνά το ποδόσφαιρο. Είναι μια ομάδα που κωδικοποιεί μέσα της το πρότυπο του ήρωα, κατά τον τρόπο που περιγράψαμε. Σε μια εποχή που τα πάντα κρίνονται με τα χρήματα και η διάβρωση των παλαιών τρόπων έχει γίνει ο κανόνας, αυτή η ομάδα έρχεται πεισματικά να μας θυμίσει ότι μια χαμένη εποχή, ένας απολεσθέντας τρόπος αντίληψης, παραδόξως, ζει ακόμα και ψάχνει να βρει τη θέση του στο παγκόσμιο στερέωμα.Η σημερινή Εθνική Αργεντινής είναι τόσο συγκλονιστική επειδή έχει καταφέρει να γεφυρώσει την ένδοξη ιστορία με το ρομαντικό παρελθόν της αλάνας και με τον απόλυτο κυνισμό του σύγχρονου πρωταθλητισμού. Είναι μια ομάδα που μπορεί να παίξει όμορφα, ξέρει όμως και πότε να «παγώσει» το παιχνίδι με την πονηριά του canchero. Δημιουργεί με αυτόν τον τρόπο τις αντιθέσεις που μπορούν να δώσουν γόνιμη πληροφορία για την ανανέωση της μορφής του ήρωα σε μια εποχή που ναι μεν στις διακηρύξεις της θέλει να εμφανίζει ήρωες, πλην όμως αλέθει κάθε τι το διαφορετικό μέσα στους πανίσχυρους μύλους της ομοιομορφίας.Οι αντίπαλοι δεν φοβούνται απλώς την ποιότητά των παιχτών της Albiceleste. Φοβούνται το γεγονός ότι η Αργεντινή μετατρέπει το ποδοσφαιρικό γήπεδο σε ένα αληθινό πεδίο μάχης και σε έναν αυθεντικό καθρέφτη της ψυχής. Σε αυτόν τον καθρέφτη, οι πιο ορθολογικές, δομημένες και «πολιτισμένες» ομάδες βλέπουν τους εαυτούς τους να υστερούν σε κάτι που δεν αγοράζεται με τακτική ή με χρήματα: στο καθαρό, πρωτόγονο πάθος για επιβίωση. Και όσο η Albiceleste τρέφεται από αυτή την υπαρξιακή ανάγκη, θα παραμένει ένας από τους πιο τρομακτικούς και ανίκητους αντιπάλους στην ιστορία του παγκόσμιου αθλητισμού. Και μετατρέπεται κατά αυτόν τον τρόπο όχι μόνο ο πιο σοβαρός εκπρόσωπος ολόκληρης της Λατινικής Αμερικής, αλλά και ως ένα πρότυπο μελέτης εκείνων που τους ενδιαφέρει το γιατί και το πώς λειτουργεί ένα άθλημα στην έκφραση της συλλογικής ταυτότητας και της υπερηφάνειας ενός ολόκληρου έθνους που πολύ ταλαιπωρήθηκε τις τελευταίες δεκαετίες.

9. Για να μπορέσουμε λοιπόν να κατανοήσουμε την αργεντίνικη ψυχή, μήπως και μπορέσουμε να αντιληφθούμε την ιδιαιτερότητά της κατάστασης, πρέπει πρώτα να διεισδύσουμε στα άδυτα της αργεντίνικης εθνικής συνείδησης, εκεί όπου το ποδόσφαιρο τέμνεται με την Ιστορία, τα συλλογικά τραύματα και μια πολύ ιδιαίτερη φιλοσοφία για τη ζωή και τον πόλεμο. Δεν είναι επομένως τα γεγονότα από μόνα τους ή οι μεμονωμένοι άνθρωποι που έχουν σημασία αλλά η αναγωγή όλων αυτών στη συλλογικότητα. Δεν τα βάζουμε λοιπόν με τον Παρέδες που έσπρωξε τους Ισπανούς μετά το τέλος του χαμένου τελικού της 19ης Ιουλίου, ούτε και τολμούμε να μειώσουμε την αξία του Μαραντόνα που έβαλε το γκολ με το χέρι ή του Μέσσι που έκανε εμετό στον τελικό του 2014 από το βάρος που ένιωθε στις πλάτες του. Το αντίθετο θα λέγαμε. Τους θαυμάζουμε επειδή δείχνουν ότι για εκείνους η νίκη είναι ζήτημα υπαρξιακής επιβίωσης και το μυαλό τους προσπαθεί να βρει την άκρη προκειμένου να βγει από τον ψυχολογικό λαβύρινθο που εκείνη τη στιγμή τους πιέζει με μια θανατερή προοπτική: την ήττα και τον επακόλουθο πόνο που την συνοδεύει. Για τηνAlbiceleste που φτάνει στο επίπεδο της διεκδίκησης ενός τίτλου, ένας ποδοσφαιρικός αγώνας δεν είναι ποτέ ένας απλός ποδοσφαιρικός αγώνας. Αναγνωρίζεται σαφέστατα ένα πάθος που εκπέμπει προς όλες τις κατευθύνσεις μια τρομακτική προοπτική: ότι με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, νόμιμα ή παράνομα, με ευφυΐα ή με λύσσα, στο τέλος, η ομάδα πρέπει να κερδίσει. Και πέρα από αυτή την προοπτική, υπάρχει το χάος…

Τρόπος σκέψης – τρόπος ζωής

10. Η ποδοσφαιρική φιλοσοφία της Αργεντινής δεν γεννήθηκε σε αποστειρωμένα, υπερσύγχρονα προπονητικά κέντρα με Ευρωπαίους τεχνοκράτες. Γεννήθηκε στην αλάνα της γειτονιάς, στον δρόμο και στο χωμάτινο οικόπεδο που ακόμα να κτιστεί, εκεί, στις υποβαθμισμένες συνοικίες του Μπουένος Άιρες και του Ροσάριο. Το ποδόσφαιρο εδώ λαμβάνει την αληθινή του διάσταση και πρέπει να θεωρείται ως μια πτυχή του πολιτισμού της χώρας. Αυτό ο πολιτισμός είναι το αποτέλεσμα του ζυμώματος των διαφορετικών πολιτισμών και ρευμάτων που συναποτελούν τον σημερινό λαό της χώρας. Το ποδόσφαιρο λοιπόν εδώ δεν είναι άσκηση πειθαρχίας. Δεν είναι οι ακριβές τάπες και οι δήθεν τακτικές. Εδώ, το ποδόσφαιρο είναι μάθημα επιβίωσης και δημιουργία του προσωπικού μεγέθους του ανθρώπου μέσα σε μια δύσκολη κοινότητα. Είναι θέμα γοήτρου και καθορισμός ιεραρχίας. Εκεί, ο μικρόσωμος παίκτης είναι υποχρεωμένος να εφεύρει την αιφνιδιαστική ντρίμπλα για να μην τον ποδοπατήσουν οι μεγαλύτεροι. Πρέπει να αναπτύξει αυτό που οι Αργεντίνοι αποκαλούν viveza criolla. Δηλαδή την αλήτικη πονηριά, την ικανότητα να εξαπατάς τον αντίπαλο με τα μάτια, το σώμα και τον λόγο.

11. Αυτό το κοινωνικό υπόβαθρο διαμόρφωσε την ιδέα του La Nuestra (το δικό μας ποδόσφαιρο). Ενώ οι Ευρωπαίοι βλέπουν το παιχνίδι ως μια συλλογική προσπάθεια γεμάτη τακτική χωρίς να βασίζονται ιδιαίτερα σε προσωπικότητες ή στην «καινοτομία» της στιγμής, οι Αργεντίνοι το αντιλαμβάνονται ως μια ατομική και ψυχολογική μονομαχία. Ο παίκτης που έχει πίσω του barrio (γειτονιά) και που πορεύτηκε δια πυρός και σιδήρου, κουβαλάει μαζί του μια αύρα canchero: είναι ο μπαρουτοκαπνισμένος πολεμιστής που δεν πανικοβάλλεται ποτέ, που κοιτάζει τον αντίπαλο στα μάτια με ένα υποτιμητικό, σχεδόν ειρωνικό χαμόγελο, σπάζοντάς του τον τσαμπουκά πριν καν κυλήσει η μπάλα στο χορτάρι. Και όλα αυτά τα κατέχει επειδή έτσι γαλουχήθηκε. Αυτή η νοοτροπία δεν είναι άγνωστη σε εμάς τους Έλληνες, αν και βρίσκεται εδώ και καιρό σε ληθαργική κατάσταση. Πρόκειται για τον ομηρικό τρόπο του μάχεσθαι, ήτοι τον ηρωικό τρόπο, όπου ο ικανός πολεμιστής συγκεντρώνει στο πρόσωπό του όλες τις αρετές της πόλης του και κουβαλάει μαζί του την ψυχή όλων όσων των παραδέχονται. Είναι μια νοοτροπία έξω από τα σημερινά πρότυπα και έξω από τις νόρμες της εποχής μας. Η σημερινή εποχή θέλει την ομοιομορφία και την υποταγή. Δεν θέλει τους «αντάρτες» και δεν θέλει «προσωπικότητες».

12. Γι' αυτό και βλέπουμε παίκτες όπως ο Ντε Πολ ή ο Ρομέρο να λειτουργούν μονίμως μέσα σε μια επιθετική λογική. Κάθε επιτυχημένο τάκλιν πανηγυρίζεται περίπου σαν γκολ, κάθε διεκδίκηση γίνεται με κίνδυνο της σωματικής ακεραιότητας των ιδίων αλλά και των αντιπάλων. Πρόκειται για μια αυταπάρνηση που μεταδίδει ένα σαφές μήνυμα στον αντίπαλο: «Για να με νικήσεις, πρέπει να με εξοντώσεις γιατί εγώ μάχομαι μέχρις εσχάτων». Όταν οι αντίπαλες ομάδες έρχονται αντιμέτωπες με αυτή τη νοοτροπία, που συνοδεύεται βέβαια και από την εξαιρετική τεχνική κατάρτιση, συχνά υποχωρούν ασυνείδητα. Το πιο ξεκάθαρο παράδειγμα το είδαμε φέτος στο ματς με την Αγγλία στα ημιτελικά του Παγκοσμίου Κυπέλλου. Ο φόβος του τραυματισμού, η απώλεια της ψυχραιμίας από το διαρκές trash talking, αλλά και η πίεση που άσκησαν οι Αργεντίνοι στον διαιτητή αποσυντόνισαν μια κατά τα άλλα πειθαρχημένη ομάδα. Αυτό είναι το πλαίσιο λειτουργίας της Albiceleste. Και αν κάποιος δεν μπορεί να το ακολουθήσει, αν ο παίκτης δεν έχει το απαιτούμενο πάθος, αν δεν είναι πρόθυμος να «ματώσει» για την ομάδα, αποβάλλεται από το εθνικό συλλογικό σώμα. Η σημερινή ομάδα της Αργεντινής δεν έχει κανέναν pechofrío (λέξη που χρησιμοποιείται σαν βρισιά και σημαίνει κρύο αίμα – λέγεται για να κακοχαρακτηρίσει κάποιον που είναι άνευρος στο παιχνίδι του). Αντίθετα, είναι ένας συμπαγής οργανισμός που κινείται με βάση το sangre caliente (το ζεστό αίμα), μετατρέποντας τον αγώνα σε μια υπαρξιακή κρίση.

Ιστορικά Τραύματα και η Αναζήτηση της Λύτρωσης

13. Για να κατανοήσουμε το βάθος αυτής της συμπεριφοράς πρέπει να κοιτάξουμε πέρα από τις τέσσερις γραμμές του γηπέδου και να προχωρήσουμε στην πολιτική κατάσταση της χώρας. Η Αργεντινή είναι μια χώρα πολλαπλώς πληγωμένη. Είναι μια κοινωνία που έχει ζήσει στρατιωτικές δικτατορίες, τον πόλεμο των Φώκλαντ (Μαλβίνες) το 1982 αλλά και αλλεπάλληλες, καταστροφικές οικονομικές κρίσεις που εξαέρωσαν τα όνειρα ολόκληρων γενεών. Για πολλές δεκαετίες ο λαός ήταν μουδιασμένος και χωρίς ξάστερα ιδανικά που πρέπει να υπηρετήσει. Έψαχνε ένα νέο κοσμοείδωλο. Εδώ εντοπίζεται μια ακόμα συγκλονιστική ομοιότητα με την Ελλάδα. Και στη χώρα μας είχαμε μια στρατιωτική χούντα που οδήγησε τον ελληνισμό σε μια εθνική τραγωδία (Κύπρος 1974). Επίσης, η επίπλαστη ευμάρεια της μεταπολίτευσης εξαερώθηκε με την οικονομική κρίση, με τα σκάνδαλα επί σκανδάλων και με όσα δυσμενή γεγονότα επακολούθησαν. Και ο Έλληνας είναι μουδιασμένος και χωρίς ξάστερα ιδανικά που πρέπει να υπηρετήσει.

14. Όταν οι λαοί βρεθούν αντιμέτωποι με τέτοιες οριακές καταστάσεις, έχουν δύο επιλογές: ή θα διαλυθούν ή θα οδηγηθούν προς μια αναγέννηση. Σε αυτό το πλαίσιο, για τους Αργεντίνους, το ποδόσφαιρο δεν είναι απλώς μια διασκέδαση· είναι ίσως ο μοναδικός τομέας όπου η χώρα μπορεί να διεκδικήσει την αξιοπρέπειά της σε παγκόσμιο επίπεδο. Είναι ένα συναισθηματικό αποκούμπι. Όταν ο Ντιέγκο Μαραντόνα σκόραρε τα δύο εμβληματικά γκολ εναντίον της Αγγλίας το 1986 – το «Χέρι του Θεού» (η απόλυτη έκφραση της viveza criolla) και το «Γκολ του Αιώνα» – δεν κέρδισε απλώς ένα ματς. Πρόσφερε σε έναν ολόκληρο λαό μια συμβολική εκδίκηση για τους νεκρούς στρατιώτες των Μαλβίνων. Το ίδιο έγινε και φέτος στον αγώνα με την Αγγλία. Οι παίχτες μετά τη νίκη κράτησαν ένα πανό που έλεγε ότι τα νησιά είναι δικά τους. Και δεν τους ένοιαξαν οι κυρώσεις. Αυτό αποτελεί ρωγμή στην ομοιομορφία και στην πολιτική ορθότητα της σύγχρονης εποχής. Αυτή η ιστορική κληρονομιά βαραίνει τις πλάτες της σημερινής ομάδας. Όταν φορούν τη φανέλα της Εθνικής Ομάδας, οι παίκτες ξέρουν ότι παίζουν για τον άνθρωπο που υποφέρει από τον πληθωρισμό στο Μπουένος Άιρες, για τις χαμένες ελπίδες μιας ολόκληρης κοινωνίας, για τον πιτσιρικά που φλερτάρει με την παρανομία για να ανελιχθεί, αλλά και για την Ιστορία τους. Η φανέλα λοιπόν έχει την πυκνότητα ενός εθνικού πεπρωμένου που είναι συνεχώς υπό αναζήτηση.

Η Αργεντινή δεν παίζει μόνο ποδόσφαιρο· υπερασπίζεται μια ιδέα

15. Το μεγαλύτερο μυστικό της σημερινής Αργεντινής είναι ασφαλώς το «εμείς». Παραδόξως, η σημερινή Αργεντινή γεννήθηκε μέσα από τις ήττες της. Γι αυτό και έχει τόσο σκληρό μέταλλο. Ο Μέσσι έχασε τον τελικό του Παγκοσμίου Κυπέλλου το 2014. Έχασε επίσης δύο συνεχόμενα Κόπα Αμέρικα. Αμφισβητήθηκε όσο κανένας άλλος ποδοσφαιριστής. Κάποια στιγμή ανακοίνωσε ακόμη και την αποχώρησή του από την εθνική ομάδα. Εκείνη η περίοδος όμως ήταν που διαμόρφωσε τους χαρακτήρες των ποδοσφαιριστών. Όπως είπαμε και στην αρχή, κάθε ήρωας περνά μια σκοτεινή περίοδο κατά την οποία μάχεται τους δαίμονές του. Μέχρι που ήρθε το πλήρωμα του χρόνου και συγκεντρώθηκαν μαζί τα κατάλληλα άτομα. Η για δεκαετίες αποτυχία της ομάδας έσπασε τους προσωπικούς εγωισμούς. Η συνεχής αποτυχία δίδαξε με τον πιο εμφαντικό τρόπο στους ποδοσφαιριστές ότι κανένα ατομικό ταλέντο δεν αρκεί όταν λείπει η ομοψυχία. Όταν τελικά κατέκτησαν το Κόπα Αμέρικα το 2021, δεν πανηγύρισαν απλώς έναν τίτλο. Γιόρτασαν την επιστροφή της πίστης στις δυνάμεις τους και πως η επάνοδος είναι στα χέρια τους. Είναι η στιγμή που ο μυθολογικός ήρωας καταφέρνει να νικήσει τους εσωτερικούς του δαίμονες και μπορεί πλέον να επιστρέψει για να διδάξει δια των ανδραγαθημάτων του τους υπόλοιπους. Για να μπορέσει να ανανεωθεί η «υπόσχεση» για την επιβίωση του έθνους στο ιστορικό μέλλον. Από τότε, η ομάδα λειτουργεί σαν ένας οργανισμός. Γι' αυτό βλέπουμε τον Μέσσι να πιέζει στην άμυνα. Τον Ταγκλιαφίκο να τρέχει μέχρι εξαντλήσεως. Τον Ντε Πολ να θυσιάζει τη δική του προβολή για να προστατεύει τον αρχηγό του. Τους αναπληρωματικούς να συμμετέχουν όλοι μαζί λες και αποτελούν τον 12ο παίχτη της ομάδας. Ασφαλώς, σημαντικό μερίδιο στην επιτυχία έχει και ο Σκαλόνι, ο άνθρωπος που μπόρεσε και «έστησε» αυτή την ομάδα σε αυτά τα πρότυπα που συζητάμε. Και μοιάζει η Αργεντινή με σπαρτιατική φάλαγγα που ο κάθε οπλίτης προστατεύει τον διπλανό του με τη δική του ασπίδα. Δεν διεκδικούμε πλέον εδώ το αήττητο. Διεκδικούμε την εσωτερική ηρεμία και την ομόνοια αναμεταξύ μας, διεκδικούμε την ευγενή άμιλλα και όλα τα θετικά πρότυπα που αξίζουν να διατηρηθούν ανά τους αιώνες.

16. Είναι ξεκάθαρο λοιπόν ότι άπαντες θεωρούν τους εαυτούς τους ως τους στρατιώτες που υπερασπίζονται μια κοινή ιδέα. Αυτή η ιδέα μοιάζει πολύ με αυτό που εμείς οι έλληνες αποκαλούμε «φιλότιμο». Αυτή η ιδέα περιλαμβάνει το πείσμα (garra) και μια ακόμα λέξη που ίσως είναι δύσκολο να μεταφραστεί πλήρως στα ελληνικά. Πρόκειται για το aguante. Σημαίνει αντοχή, πίστη, συντροφικότητα ανεξαρτήτως κόστους. Αυτός είναι ο λόγος που η Εθνική Ομάδα της Αργεντινής μοιάζει περισσότερο με μια παρέα παρά με μια μάζωξη επαγγελματιών. Οι παίχτες είναι φίλοι και σύντροφοι. Και γι αυτό, παρά την όποια προσωπική αριστεία, τελικά το αποτέλεσμα είναι η παραγωγή πολιτισμού μέσα στο γήπεδο προς παραδειγματισμό των υπολοίπων που παρακολουθούν.

17. Ο αθλητισμός είναι μια ελεγχόμενη προσομοίωση του πολέμου και των μεγάλων δοκιμασιών της ζωής. Τα ομαδικά αθλήματα προσφέρουν τα ανωτέρω στον υπερθετικό βαθμό. Το ποδόσφαιρο είναι στην κορυφή γιατί αφορά τους πάντες. Ο αθλητισμός συνδέεται βαθιά με την υπαρξιακή ψυχολογία, καθώς περιγράφει εν συντομία την ίδια την ανθρώπινη ύπαρξη. Μέσα στις γραμμές του γηπέδου, ο αθλητής έρχεται αντιμέτωπος με τις βασικές «αγωνίες» του ανθρώπου και μερικές φορές, όταν οι συγκυρίες και η αλληλουχία των γεγονότων είναι η κατάλληλη, μπορεί να προσεγγίσει ακόμα και τις κεντρικές ιδέες της αρχαίας τραγωδίας. Για παράδειγμα, πολλές φορές μια ομάδα καλείται να αντιμετωπίσει έναν αντίπαλό κατά πολύ ανώτερο της. Ή μπορεί να κληθεί να παίξει ενώ υπάρχουν έντονες παρασκηνιακές διαβουλεύσεις εις βάρος της. Πρόκειται για τις «υπέρτερες δυνάμεις» τις οποίες μάχεται και ο τραγικός ήρωας, και από τις οποίες σχεδόν πάντα ηττάται. Δεν υποχωρεί ωστόσο ο ήρωας και δίνει την άνιση μάχη προσπαθώντας να ανιχνεύσει πού έφταιξε και με ποιο τρόπο θα μπορέσει να κερδίσει –έστω– την ηθική μάχη. Για να μπορέσει στο τέλος να δικαιωθεί. Αυτή η αναζήτηση του νοήματος υπάρχει πολύ έντονη και στον αθλητισμό. Για να βρεθεί όμως αυτό το νόημα, ο αθλητής καλείται να περάσει μέσα από μια σειρά «οριακών καταστάσεων» (σωματικός πόνος, ενοχή, τύχη, τραυματισμός, αμφισβήτηση, κόντρες με τον προπονητή, ήττα) που δεν μπορεί να αποφύγει, με αποτέλεσμα να τον αναγκάζουν να κοιτάξει κατάματα την αλήθεια του. Άρα λοιπόν, ο αθλητισμός, ειδικά στο υψηλό επίπεδο των Ολυμπιακών Αγώνων ή του Παγκοσμίου Κυπέλλου, έχει την μεταφυσική ικανότητα να συμπυκνώνει τον χρόνο της ζωής ενός ανθρώπου στη χρονική διάρκεια του αγώνα. Μέσα σε λίγα λεπτά αγώνα, ο άνθρωπος μπορεί να βιώσει ολόκληρη την υπαρξιακή διαδρομή: τη γέννηση (έναρξη), τον αγώνα της επιβίωσης (παιχνίδι) που είναι σε άμεση συσχέτιση με την προετοιμασία, τη διαχείριση της απώλειας (ήττα) και τη λύτρωση (νίκη). Σε σπάνιες περιπτώσεις, μπορεί κανείς να πετύχει την υστεροφημία όχι μόνο αν πετύχει τον θρίαμβο της νίκης αλλά ακόμα και αν χάσει. Στην ιστορία, για παράδειγμα, οι 300 σπαρτιάτες του Λεωνίδα αποτελούν το κορυφαίο παράδειγμα ήττας που δοξάστηκε περισσότερο και από νίκη. Η δόξα αυτή της νίκης ή της ήττας προέρχεται από την αναγνώριση των πολλών ότι ο αγώνας έγινε χάριν των υψηλών ιδανικών. Είτε αυτό το ιδανικό λέγεται ελευθερία, είτε λέγεται εξερεύνηση των θαλασσών και των βουνοκορφών, είτε πρόκειται για την σωτηρία ανθρώπων που βρίσκονται σε κίνδυνο, είτε πρόκειται για ένα τουρνουά που θα φέρει χαρά και σκοπό σε έναν λαό, μιλάμε για την ίδια ανθρώπινη ψυχολογική ποιότητα. Αλλάζουν βέβαια τα ρίσκα και τα δεδομένα όσων διακυβεύονται από την νίκη ή την ήττα, αλλά ο βασικός πυρήνας είναι ο ίδιος: ο αγώνας γίνεται χάριν των υψηλών ιδανικών.

18. Η μεγαλύτερη νίκη λοιπόν αυτής της Εθνικής Αργεντινής είναι ότι απέδειξε κάτι που στις μέρες μας τείνει να ξεχαστεί. Ότι ο άνθρωπος μεγαλώνει υπαρξιακά όταν θέλει να υπηρετήσει κάτι μεγαλύτερο από τον εαυτό του. Σε μια εποχή όπου σαφώς κυριαρχεί η ατομική προβολή, η Αργεντινή υπενθυμίζει μια παλιά αλήθεια. Οι μεγαλύτεροι θρίαμβοι δεν γεννιούνται κατ' ανάγκη μόνο από τις ισχυρότερες προσωπικότητες. Γεννιούνται κυρίως όταν πολλές προσωπικότητες αποφασίζουν συνειδητά να υποχωρήσουν τόσο ώστε να προχωρήσει μπροστά ο κοινός σκοπός. Και ίσως αυτό να είναι το σημαντικότερο μάθημα που μπορεί να μας προσφέρει το ποδόσφαιρο. Όχι ως άθλημα, αλλά ως καθρέφτης του ανθρώπου και της κοινωνίας.