Το Τραγικό στοιχείο στο έργο του Χρήστου Μαλεβίτση

Την Παρασκευή 8 Μαΐου πραγματοποιήθηκε εκδήλωση προς τιμήν του στοχαστή Χρήστου Μαλεβίτση. Η εκδήλωση πραγματοποιήθηκε στο Λύκειο της Φιλοθέης που φέρει μάλιστα το όνομα του στοχαστή. Το Θέμα ήταν το τραγικό στοιχείο στο έργο του Μαλεβίτση. Ανάμεσα στους ομιλητές ήμουν και εγώ. Προσπάθησα να αναπτύξω τη σύνδεση του τραγικού με την μέριμνα του εσχάτου. 

Μεταξύ άλλων, ανέφερα ότι για τον Μαλεβίτση, η τραγωδία προκύπτει από το γεγονός ότι ο άνθρωπος είναι ένα πεπερασμένο ον που διψά για το άπειρο ενώ ταυτόχρονα δέχεται τα ακατανίκητα ραπίσματα των υπέρτερων δυνάμεων που τον καθηλώνουν και τον ρίχνουν στην καταστροφή. Μελετώντας το έργο του συνειδητοποιεί κανείς ότι, για τον Μαλεβίτση, η έννοια της τραγικότητας αποτελεί προπαίδεια αλλά και προθάλαμος του «Εσχάτου». Συχνά στηλιτεύει τον σύγχρονο άνθρωπο μιας και πλέον αυτός διαβιοί πλήρως παραδομένος μέσα στις αγκάλες της «ευμάρειας της λήθης» αφήνοντας το πνεύμα του να μαραίνεται. Αυτό συνιστά μια προδοσία του ίδιου του ανθρώπου και αποτελεί ίσως το ουσιωδέστερο πρόβλημα της εποχής μας.

Ο τραγικός λόγος έρχεται να σπάσει αυτή τη λήθη. Είναι ο λόγος που παραδέχεται το αδιέξοδο της ύπαρξης, τη φθορά και τον θάνατο. Είναι η συνειδητοποίηση της ανημποριάς του ανθρώπου να γλιτώσει από τα γρανάζια αυτού του κόσμου που διαρκώς τον απειλεί. Χωρίς αυτή την παραδοχή (το τραγικό στοιχείο), ο άνθρωπος δεν μπορεί να φτάσει με επιτυχία στην πραγματική (και ίσως και την μόνη αληθινή) του επιδίωξη από καταβολής κόσμου: δηλαδή στην μέριμνα της σωτηρίας της ψυχής του κατά τις έσχατες ημέρες. Και μιλάμε ασφαλώς για μια κορυφαία πνευματική σωτηρία που θα υπερβεί τη φθορά της ύλης και του θανάτου, έτσι όπως αυτή αποτυπώνεται στην χριστιανική διδασκαλία.

Ενώ ο τραγικός λόγος σταματά στη διαπίστωση της συντριβής, η μέριμνα του εσχάτου είναι για τον Μαλεβίτση η μεγάλη εφημερία του κάθε ανθρώπου ξεχωριστά. Είναι η κίνηση προς τη σωτηρία με όσα πνευματικά μέσα διαθέτει. Δεν είναι μια θεωρητική εσχατολογία, αλλά μια υπαρξιακή αγωνία που καλλιεργείται μέσα από το φιλοσοφείν και την αυθεντική θρησκευτικότητα για το αν το «εγώ» θα καταφέρει τελικώς να συναντηθεί με το «Όντως Όν». Αναγνωρίζει ωστόσο και το διαλαλεί με τον πιο επίσημο τρόπο ότι τον έσχατο λόγο στα έσχατα προβλήματα της υπάρξεως τον παρέχει η θρησκευτική εξαγγελία και όχι ο φιλοσοφικός λόγος.  

**Σε μερικούς μήνες θα κυκλοφορήσει τόμος (με τη φροντίδα του Συνδέσμου φίλων Χρήστου Μαλεβίτση) με τις εισηγήσεις της εκδήλωσης, υπό τη μορφή δοκιμίων.